Espace scientifique > Colloquesseminaires > Θερινό σχολείο για την Στρατιά της Ανατολής και τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο

Θερινό σχολείο για την Στρατιά της Ανατολής και τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο

Thessalonique, Villa Kapandji, siège en 1916 du gouvernement provisoire de la Défense nationale d’Elefthérios Venizélos.
© Ecole Française d'Athènes
Image locale (image propre et limitée à l'article, invisible en médiathèque)

Το εκπαιδευτικό σεμινάριο για την Στρατιά της Ανατολής και τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο πραγματοποιήθηκε στη Θεσσαλονίκη, από τις 29 Αυγούστου έως το Σάββατο 3 Σεπτεμβρίου του 2016.  Ήταν αποτέλεσμα της συνεργασίας της Γαλλικής Σχολής Αθηνών με το Πανεπιστήμιο Μακεδονίας της Θεσσαλονίκης και το Ελληνικό Λογοτεχνικό και Ιστορικό Αρχείο (ΕΛΙΑ/ΜΙΕΤ), έχοντας την υποστήριξη της Mission du Centenaire στη Γαλλία.

Στόχος του συγκεκριμένου σεμιναρίου ήταν να εξετάσει την παρουσία της Στρατιάς της Ανατολής στη Θεσσαλονίκη και να αναδείξει την ιδιαιτερότητα του Μακεδονικού Μετώπου. Τις εργασίες του παρακολούθησαν 18 φοιτητές, τελειόφοιτοι και μεταπτυχιακοί, διαφορετικών εθνικοτήτων (Έλληνες, Γάλλοι, Ιταλοί, Σέρβοι και Τούρκοι) προερχόμενοι από πανεπιστήμια της Γαλλίας, της Ελλάδας, του Καναδά και της Ιρλανδίας, υπό την επίβλεψη και την συνοδεία 12 καθηγητών και ερευνητών από την Ελλάδα και την Γαλλία. Το σεμινάριο σκόπευε, επιπλέον, να αποτελέσει κίνητρο για την υλοποίηση μελλοντικών επιστημονικών ερευνών, προβαίνοντας σε μία επισκόπηση των διαθέσιμων πηγών, των ιστοριογραφικών αντιπαραθέσεων, των ερμηνευτικών σχημάτων και των μεθοδολογικών ζητημάτων.

Η πλειοψηφία των παρουσιάσεων των ομιλητών πραγματοποιήθηκε στο κτήριο του Μορφωτικού Ιδρύματος της Εθνικής Τράπεζας της Ελλάδος και του ΕΛΙΑ της Θεσσαλονίκης (πιο γνωστού με το όνομα Βίλα Καπαντζή), κτήριο με ιδιαίτερη ιστορική αξία διότι αποτέλεσε την έδρα της Προσωρινής Κυβέρνησης της Θεσσαλονίκης του Ελευθερίου Βενιζέλου. Πιο συγκεκριμένα, ο Γιάννης Στεφανίδης επισήμανε τον ρόλο του Μακεδονικού Μετώπου κατά τη διάρκεια του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου, ενώ ο Στράτος Δορδανάς και ο Σπύρος Σφέτας μίλησαν για τη σημασία του Βαλκανικού Μετώπου σε σχέση με την στρατηγική των Κεντρικών Δυνάμεων και των Δυνάμεων της Entente. Η ομιλία του Frédéric Guelton επικεντρώθηκε τόσο σε στρατιωτικά ζητήματα αναφορικά με την σύνθεση και την οργάνωση της γαλλικής στρατιάς της Ανατολής όσο και σε μεθοδολογικά ζητήματα που αφορούν την αλυσίδα της ιεραρχίας, την επικοινωνιακή ροή και την παραγωγή σχετικών αρχείων. Σε αυτό το πλαίσιο, οι φοιτητές μπόρεσαν να έχουν μία πρώτη επαφή και να σχολιάσουν αρχειακές και φωτογραφικές πηγές, οι οποίες φυλάσσονται σήμερα στο Service historique de la Défense στο Παρίσι. Η Έλλη Λεμονίδου, από τη δική της πλευρά, αναφέρθηκε στην θέση της Ελλάδας στη διάρκεια του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου και στον Εθνικό Διχασμό, επισημαίνοντας τους λόγους για τους οποίους η συγκεκριμένη περίοδος έχει λησμονηθεί από την  ελληνική ιστοριογραφία και κοινωνία. Η Anne Rasmussen και η Λένα Κορμά, με την συμβολή αρχειακών πηγών και μαρτυριών της εποχής εκείνης, παρουσίασαν το υγειονομικό έργο της Στρατιάς της Ανατολής και την ιδιαιτερότητα του στον συγκεκριμένο τομέα σε σύγκριση με το Δυτικό Μέτωπο .

Κατά τη διάρκεια των εργασιών του σεμιναρίου, οι συμμετέχοντες είχαν την ευκαιρία να επισκεφτούν το συμμαχικό κοιμητήριο του Ζέιτενλικ και το μουσείο της γαλλικής νεκρόπολης,  υπό την αιγίδα του Γενικού Προξενείου της Γαλλίας στη Θεσσαλονίκη, και την επίβλεψη του Βλάση Βλασίδη. Η Έλλη Λεμονίδου με αφορμή τον συγκεκριμένο χώρο έκανε μία ευρύτερη παρουσίαση γύρω από ζητήματα τόπων μνήμης. Ο Βλάσης Βλασίδης ανέλαβε, ακόμα, την ξενάγηση μέσα στην πόλη σε κτήρια και σημεία όπου τα ίχνη της παρουσίας των συμμαχικών στρατευμάτων είναι μέχρι σήμερα ορατά. Ήταν επιπλέον, υπεύθυνος για την εκδρομή, η οποία οργανώθηκε χάρη στην υποστήριξη του Δήμου Θεσσαλονίκης, προς την κοιλάδα του Βαρδάρη (Αξιός) και την περιοχή της Αλμωπίας, στη Βόρειο Ελλάδα, και της επίσκεψης, μεταξύ άλλων, στο νεκροταφείο του Πολυκάστρου και στο μουσείο της μάχης του Σκρα ντι Λέγκεν, μία από τις σημαντικότερες μάχες στην ιστορία του Μακεδονικού Μετώπου. Παράλληλα, επίσκεψη πραγματοποιήθηκε και στο Κέντρο Ιστορίας της Θεσσαλονίκης, όπου εκτός από μία σύντομη παρουσίαση του έργου του από τον διευθυντή Αντώνη Σατραζάνη, ο Ευάγγελος Χεκίμογλου μίλησε για την Θεσσαλονίκη στη διάρκεια του Μεγάλου Πολέμου και τις σχέσεις των τοπικών πληθυσμών με τα συμμαχικά στρατεύματα. Στο ίδιο μέρος, η Emmanuelle Cronier συζήτησε για τα ζητήματα διατροφής κατά τον πόλεμο, εστιάζοντας στη σημασία των καρτ-ποστάλ και των αφισών της εποχής ως πηγής ιστορικής ανάλυσης. Οι φοιτητές είχαν τη δυνατότητα υπό την καθοδήγηση του Τάσου Αναστασιάδη να δουλέψουν με διπλωματικές πηγές της εποχής, να τις σχολιάσουν και να προσπαθήσουν να καταλήξουν σε συμπεράσματα σχετικά με την γενικότερη προβληματική του σεμιναρίου. Τέλος, οι συμμετέχοντες επισκέφτηκαν και το Ιστορικό Αρχείο Μακεδονίας (ΓΑΚ/ΙΑΜ), φορέας που διαθέτει, από ελληνικής σκοπιάς, σημαντικό αριθμό αρχειακών και φωτογραφικών πηγών για το Βαλκανικό Μέτωπο, και του οποίου το κτήριο στα χρόνια του Πολέμου χρησιμοποιήθηκε για τις ανάγκες του ρωσικού νοσοκομείου.