1919 - 1921, gdy wojna trwa jeszcze w Polsce

1919 - 1921, gdy wojna trwa jeszcze w Polsce

Haller et les Français à Varsovie, photographie, sans auteur, 1920.
© Fonds privés, Andrzeja Nieuwaznego
Image locale (image propre et limitée à l'article, invisible en médiathèque)

Fotografia ta,  zrobiona na podwarszawskim lotnisku latem 1920 r. przedstawia grupę oficerów oraz podoficerów polskich i francuskich w różnych mundurach, co – choć w części – ułatwia identyfikację. Wszyscy wojskowi w jasnych mundurach i w tradycyjnych polskich rogatywkach, to Polacy z Armii Hallera, zwanej inaczej Błękitną Armią, od mundurów w tym samym kolorze, co mundury francuskie. Wojskowi w kepi lub berecie, to Francuzi. Oficer WP na tylnim planie, w nieco ciemniejszym od pozostałych, mundurze i okrągłej « maciejówce » (podobnej do tej jaką nosiła I Brygada Legionów), jest spoza formacji hallerowskich. 

Aby zrozumieć sytuację cofnijmy się o 3 lata i do Francji. W czerwcu 1917 r. rząd francuski utworzył, na swym terytorium, a w zgodzie z Komitetem Narodowym Polskim (z Romanem Dmowskim na czele), Armię Polską we Francji (APF). Dlaczego w tym właśnie roku ? Ano dlatego, że Polska nie istniała jako niepodległe państwo od rozbiorów z końca XIX w. i nie mogła być za takie uznana wobec dyplomatycznego sprzeciwu jednego z mocarstw rozbiorowych : Cesarstwa Rosyjskiego, które było sprzymierzeńcem Francji od lat 1890 – 1893.

Po abdykacji Mikołaja II warunki się zmieniły, a wypadki przyspieszyły. Utworzenie APF latem 1917 r. miało tę szczególną cechę, że była wojskiem narodu, który nie odnalazł jeszcze terytorialnej suwerenności, a w myśl prawa międzynarodowego ... nie istniał. W 1918 r. użyto Armii krótko na froncie francuskim, a w listopadzie, jej dowódca, generał Haller (w centrum fotografii), zażądał od marszałka Focha jej przesłania do Polski. Co stało się między kwietniem a czerwcem 1919 r.

Błękitna Armia (od koloru francuskich mundurów)  była początkowo « armią mieszaną », kadry składały się w równych proporcjach z Polaków i ochotników francuskich. Z czasem element polski przeważał, a dominował w szeregach. Po przybyciu do Polski, jednostki APF łączono stopniowo z oddziałami złożonymi z żołnierzy pochodzących z trzech armii zaborczych i brygad Legionów Polskich (w tym Pierwszej Brygady Piłsudskiego). Poza ochotnikami, Francja wysłała do Warszawy liczącą prawie 1000 oficerów misję wojskową ; wśród nich znalazł się m.in. kapitan Charles de Gaulle.

Misja ta współtworzyła nową armię polską organizując na terenie całej, odradzającej się Polski, szkoły wojskowe. Zwycięzcy w rozpoczętej w 1919 r. wojnie z bolszewikami, Polacy ruszyli na Kijów w maju 1920 r. Później jednak, siły bolszewickie, dowodzone przez byłego oficera armii carskiej, Tuchaczewskiego (zresztą towarzysza niewoli de Gaulle’a w Niemczech)  ruszyły do ofensywy na Warszawę. Francuzi nie mieli pozwolenia  swego rządu na udział w operacjach. De Gaulle zapisał : « Bez przerwy myślę o dzielnych oficerach, którzy słuchali wykładów w Szkole Piechoty w Rembertowie ; wiem, że wielu już padło. Pozostawać w bezczynności, gdy tuż obok toczy się walka... To tak sprzeczne z francuską tradycją ! »

W końcu lipca 1920 rząd francuski pozwolił wreszcie francuskim wojskowym uczestniczyć w wojnie, a do Warszawy wysłano niedużą międzyaliancką misję z generałem Weygandem. Odtąd Polacy i Francuzi walczyli ramię w ramię aż do zwycięstwa w bitwie warszawskiej w połowie sierpnia. Fotografia pokazuje generała Hallera ściskającego podczas tej wojny dłoń francuskim i polskim wojskowym, w tym rannemu. Wojna zakończyć się miała określeniem wschodnich granic Polski w podpisanym 18 marca 1921 r. w Rydze traktacie pokojowym.

Ze zbiorów Andrzeja Nieuważnego